Sponzen in het bos

Al een aantal jaar fiets ik langs een stukje bos tussen Deventer en Bathmen en altijd staat daar wel een Grote sponszwam in deze tijd van het jaar.

Grote sponszwam (Sparassis crispa)

Ik weet verder niet al te veel van paddenstoelen en de informatie die ik heb die haal ik dan gewoonlijk van internet. Tot mijn verbazing is het merendeel van de zoekresultaten gerelateerd aan eten. Nu ben ik daar ook een groot fan en volgens de literatuur heeft de sponszwam een nootachtige smaak en een zoete geur. Ik heb hem niet geprobeerd overigens. 

De grote sponszwam komt voor op zandgrond in open bossen aan de voet van boomstammen en op stompen van naaldbomen, vooral op grove den. Verder komt ze voor op larix, fijnspar en douglasspar (Bron: dbpedia.org). Dat is overigens ook heel goed te zien aan het verspreidingskaartje op verspreidingsatlas.

Gerrit Hendriksen

Groen kleedje

Kaal breukkruid

Als plantenwerkgroep besteden we regelmatig aandacht aan het stedelijk gebied. Hier is altijd wel wat te vinden, van zeer gewoon tot zeer bijzonder of zelfs nieuw voor de stad. Bijzonder en waar ik zelf altijd blij van wordt zijn de vondsten van Kaal breukkruid, Herniaria glabra. Eigenlijk weet ik niet zo goed waarom ik het zo bijzonder vind, mogelijk omdat het stand houd tussen de stenen waar gewoon verkeer over heen rijd (geen drukke wegen natuurlijk, maar wel in de straatjes in de woonwijken, waar nog klinkers liggen). Mogelijk ook vanwege die opvallende groen gele kleur en de wonderlijke groeipatronen. Op sommige tuinwebsites wordt het ook wel 'Green Carpet' genoemd.

Kaal breukkruid is een redelijk zeldzame plant en is gebonden aan de zandige delen van de rivieren en tevens te vinden in de Urbane delen van Nederland. In het Urbane deel van Nederland is het vooral te vinden tussen de straatklinkers en stoeptegels op matig voedselrijk zand wat 's zomers droog is.
Vooral van dichtbij mooi om naar te kijken, maar daarvoor moet je wel door de knieën en erger, met je neus tegen de tegels.

Kaal breukkruid als Green Carpets

Kaal breukkruid in detail

Ooit stond, voordat het terrein "verbeterd" werd, op het Pothoofd tussen de 'kinderkopjes' massaal breukkruid. Echter als je goed kijkt, dan vind je het in heel veel straten, vooral in de gebieden met wat oudere bestrating. Opvallend genoeg niet of nauwelijks in de nieuwere wijken/nieuwe bestrating. Afwijkend aan deze observatie vormen de parkeerplaatsen tussen het spoor en de Handelskade. Daar zijn soms prachtige exemplaren te vinden op de plekken die niet al te vaak worden gebruikt. Erg mooi om daar deze soort in volle glorie te zien.

Molekuul structuur van herniarine (National Center
for Biotechnology Information. PubChem
Compound Database; CID=10748,
https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10748
(accessed Aug. 7, 2017).)

Een paar feitjes over Breukkruid:

• Natuurlijk bestaat er  ook een Behaard breukkruid (Herniaria hirsuta), toch eens goed kijken
• Anjerachtige (Caryophyllaceae)
• het bevat 7-Methoxycoumarin / 7-O-Methylumbelliferone / Ayapanin / Herniarine / Methyl umbelliferyl ether (zie afbeelding hiernaast) 
• er worden diuretische eigenschappen aan toegekend
• tevens werd het gebruikt bij, jawel breuken

Naaldjes die houden van moeras

Habitus van Naaldwaterbies met Heelblaadjes

Erg graag kom ik bij de Veenoordkolk. Al was het maar om die mooie vergezichten over de IJssel. Oké, die A1 maakt het net wat minder prettig, maar vaak maken de waarnemingen die er te doen zijn een hoop goed.
Laatst was ik er weer eens en toen vroeg ik me af wat die kleine sprietjes met dat grasachtige uiterlijk toch eigenlijk zouden zijn.
Ik op de knieen en zie tot mijn vreugde een aantal bloemen, Dat kan niet missen, een bies. De flora erbij en ik kom uit op Naaldwaterbies. Eigenlijk kan het niet missen, ik geloof niet dat er plantjes zijn met een stengeldiameter van nog minder dan een 0.5 mm dik.

Bloeiwijze Naaldwaterbies

Het meest in het oog vallende 'detail' van deze soort zijn de grote matten die het vormt van heel fijn gras. In de nazomer lijkt het wel of er zakken met graszaad op willekeurige plekken worden uitgestrooid. Naaldwaterbies (Eleocharis acicularis) groeit in moerassen, aan waterkanten en in stromende of stilstaande wateren, vooral op plaatsen waar voedselrijk water in contact komt met voedselarm water (of bij situaties waar het juist andersom is. Naaldwaterbies is redelijk algemeen en is eigenlijk alleen niet in het noordelijke zeekleigebied en in het uiterste zuiden van Zuid-Limburg te vinden (Bron: verspreidingsatlas)

De titel van deze blog is vrije vertaling van de wetenschappelijke naam van Naaldwaterbies, Eleocharis acicularis. Eleocharis komt van het Griekse elos (moeras) en chairo (houden van). Acicularis betekent met naaldjes of naaldvormig. (Bron Wilde-Planten.nl). 

Gerrit Hendriksen

Kransgras, nieuw voor Deventer

Kransgras (Polypogon viridis)

Op een van mijn zwerftochten vond ik een grassoort die ik niet direct herkende. Alhoewel, ik dacht direct, die heb ik eerder gezien. Het duurde echter even voordat ik aan de blogs van stadsplanten dacht. Op de blog stadsplanten was dit jaar namelijk al 2 maal een artikel verschenen over de soort kransgras (Polypogon viridis). Zoals Jos de Vos in zijn blog mooi beschrijft; "als je er oog voor hebt herken je ze al op afstand". Op zich geldt dat voor heel veel soorten. Wat betreft deze soort betreft klopt dat in ieder geval, als je hem eenmaal herkent is het gemakkelijk.

Kransgras, detail bloeiwijze

Kransgras is een kort blijvend gras, bloeiend in de zomer en voorzien van een mooie, redelijk dicht bloeiende pluim. Eigenlijk heel opvallend zijn vooral de fraaie 'lichtgevende' pluimen. Dat lichtgevende wordt veroorzaakt door de tansparante licht gekleurde en vliezige kafjes.

Kransgras

In Deventer vond ik de soort voor het eerst in de Bergpoortstraat en wat later vooral in het stationsgebied tussen de Noordoostelijke uitgang van het station en de Beestenmarkt in vrijwel iedere zijstraat in grote aantallen zelfs.

Kransgras komt uit Zuid-Europa en werd voorheen ingedeeld bij de struisgrassen (Bron: alienplantspeciesbelgium) wat erg logisch is, het heeft er veel weg van. De soort komt van nature voor op vochtige standplaatsen naast vijvers, beekjes en rivieren, op vochtige verstoorde grond en in verstoorde moerassige gebieden.
Verder interessant te lezen in het artikel, is dat de soort tot halverwege de vorige eeuw vooral als een woladventief werd beschouwd. Dat is de laatste jaren wel anders in Engeland (tip, de interactieve kaart), Vlaanderen en Nederland. De soort verspreid zich namelijk vooral heel snel in stedelijk gebied. Op verspreidingsatlas.nl is verrassend weinig informatie te vinden over deze soort, behalve dan het verspreidingskaartje en de foto's. De kaartjes laten vooral een grotere concentratie zien in het Westen van het land.
Als we de literatuur over nieuwe soorten lezen en de trends van diverse soorten een beetje bijhouden zullen we de komende jaren in Deventer nog veel meer nieuwe soorten ontdekken.

Gerrit Hendriksen

Voetballen in het veld

Rond deze tijd van het jaar zijn ze op veel plekken te zien, grote witte ballen, zo groot als een voet bal, vaak met allerlei gaten erin. Vaak worden ze vernield. Ze zijn groot, zien er niet glibberig uit en dagen uit tot een fixe schop. Tja. Het lot van sommige objecten blijkbaar. Voor de goede verstaander, het zijn Reuzenbovisten (Calvatia gigantea) en kunnen tot 80 cm groot worden. Hieronder een foto van één van de bovisten met een 2 euro munt erop.  Op de wikipedia pagina is o.a. te lezen dat de vruchtlichamen eerst wit, vlezig en stevig zijn zijn en vervolgens verkleuren. Als de ballen gaan rollen worden de sporen verspreid.

De soort is te vinden op zandige of verstoorde klei- en veengrond en op plaatsen waar schapen geweid zijn. Rondom Deventer gebeurd er van alles. De locatie waar deze 25 Reuzenbovisten te zien zijn is een locatie naast een onlangs aangelegd paadje waar wat snoeiafval heeft gelegen. De soort is algemeen en op verschillende plaatsen te zien. Wat ook vaak te zien is zijn de grote gaten, zoals op de foto met de euromunt te zien is. Dit is het werk van wegslakken (Arionidae), u kent ze wel, de rode en zwarte naaktslakken.

De Nederlandse mycologische vereniging heeft in augustus 2009 deze paddenstoel de soort van de maand gemaakt.

Gerrit Hendriksen

Een Amerikaan in Deventer

Spoorlijnen en andere 'ruige' hoekjes hebben een grote aantrekkingskracht op mij en met mij vele andere floristen. Waarom? Omdat er nog wel eens wat te vinden is wat 'spontaan' opkomt. Zo ook vandaag, bij mijn tweede bezoek aan het nogal 'ruige' terrein langs het spoor zo ongeveer boven de Veenweg.

Habitus Amerikaanse kruidkers

In eerste instantie dacht ik aan de Steendkruidkers (Lepidium ruderale), maar er klopte iets niet, de zaden waren anders en vooral het blad klopte niet. Bovendien heeft de habitus van Steenkruidkers iets weg van een kandelaar.

De app obsmap geeft, als je hem goed het geconfigureerd alle soorten die in Nederland voorkomen. Ik schrok even van de hoeveelheid kruidkersen van het geslacht Lepidium. Geen flora meegenomen natuurlijk. Later weer terug gegaan om de twijfel tussen Amerikaanse en Dichtbloeiende kruidkers weg te nemen. Het detail van de kroonbladen die langer zijn dan de kelkbladen in combinatie met de ronde hauwtjes is een cruciaal determinatiekenmerk. Bekijk ook deze foto

Bloeiwijze en hauwtjes Amerikaanse kruidkers (foto USGS
Native Bee Inventory and Monitoring Laboratory)

van de 'USGS Native Bee Inventory and Monitoring Laboratory'.

Bloeiwijzen en hauwtjes Amerikaanse kruidkers

Dus de Ameriakaanse kruidkers, Lepidium virginicum, in het Engels 'Virginia pepperweed', 'Virginia Peppergrass' of 'Poor man's pepper' genoemd.

Iets met Virginia is belangrijk hier, het is een Amerikaanse soort die sinds de 18de eeuw is ingeburgerd in heel Europa. Via 'graanverontreiniging' is de soort in Europa terechtgekomen. Spoorlijnen zijn een bekende route die veel planten vanuit de havengebieden naar andere delen meer in het binnen land hebben verspreid.  

Het is een vrij zeldzame soort die voornamelijk in het urbane district te vinden is op open, zonnige en warme, droge, ± voedselrijke, matig stikstofrijke en omgewerkte, matig zure tot iets kalkhoudende zand- en leemgrond en op meestal stenige plaatsen.

Meer informatie over deze soort is o.a. te vinden op verspreidingsatlas.nl.

Gerrit Hendriksen

Rommelen in de marge

Wegdistel, habitus

Er moet meer gerommeld worden is mijn stelligste overtuiging. In de binnenstad, aan de Handelskade is na wat gerommel een mooie ruige hoek ontstaan. Veel Grote zandkool, Koolzaad/Raapzaad (ik heb niet goed gekeken), Hopklaver, Wilde reseda en tot mijn grote vreugd tot wel 25 planten van de Wegdistel (Onopordum acanthium).

bloemhoofdje van Wegdistel

O.a. opvallend aan deze plant zijn de tot 6 cm grote bloemhoofdjes. Ateraceae ofwel in het Nederlands composieten hebben hoodfjes met bloemen, de zogenaamde bloemhoofdjes. Op zo'n hoofdje kunnen verschillende typen bloemen staan, lintbloemen en/of buisbloemen. Margrieten zijn typische voorbeelden van Asteraceae met zowel lint- als buisbloemen. De Wegdistel heeft alleen buisbloemen. Het hoofdje is omgeven door een een krans van blaadjes die dakpansgewijs over elkaar liggen, het omwindsel. Het bijzondere aan het omwindsel van de Wegdistel is de spinnenwebachtige beharing,

bloemhoofje van een uitgebloeide Wegdistel

wat goed is te zien op de foto van de uitgebloeide bloem.

De soort is al sinds lange tijd onderdeel van de Nederlandse flora, waarschijnlijk om zijn toepassingen. Van de pappusharen is katoen te maken, vandaar ook de Engelse naam, Cotton Thistle (bron: https://www.wilde-planten.nl/wegdistel.htm). Eveneens is van de zaden distelolie te maken.
Via genoemde link ook een mooie uitleg van de wetenschappelijk naam te vinden.

Vanwege zijn grootte (tot 2.5 meter), de grote bloemen (2-6 cm) en zijn uiterlijk (namelijk grijsviltig behaard) is de plant gemakkelijk te herkennen.

Gerrit Hendriksen