zaterdag 13 februari 2021

Invasief uit het oosten

Invasie en invasief dat zijn nu niet persé erg positieve woorden. Behalve als het winter- of zomergasten zijn. Deze winter is het weer raak, Goudhaantjes met duizenden in Nederland vanuit het Oosten en Noorden. En dan de Keep (Fringilla montifringilla). Er zijn verhalen van mensen die deze soort in de tuin hebben, met één tot enkele tientallen tegelijk. Dit jaar zijn er zelfs zoveel dat het de krant haalt (zie online artikel van De Stentor).

Keep (Fringilla montifringilla) ♂, 11-02-2021, Deventer

Kepen zijn ieder jaar wel in Nederland te vinden. Vaak trekken ze op in groepjes vinken en zijn ze te vinden in gebieden met veel loofbomen, bij voorkeur Beuk waar dan op de beukenootjes van afgelopen herfst wordt gefourageerd.
Kepen hebben een witte buik en, althans de mannen, zijn verder te herkennen aan hun oranje keep. Ook de vrouwen hebben veel oranje in hun verenkleed. De mannen hebben in de winter een grijze kop en in de zomer een zwarte kop en rug. Kepen zijn net zo groot al vinken en kunnen gezien worden als de Noordelijke Vink. Bij het wegvliegen zijn de kepen uit een groep vinken te herkennen aan hun witte stuit, terwijl bij vinken vooral de witte strepen op de vleugels opvallen. 

In de tweede week van februari 2021 is er veel sneeuw gevallen en komen zijn in bosachtige gebieden van Nederland (zeker Midden- en Oost-Nederland) veel kepen te zien. 

De Keep is een zeer zeer zeldzame broedvogel in Nederland, met een aantal van 0-5 broedparen in de periode 2013-2015. Nederland vormt samen met Denemarken en de Baltische staten de zuidgrens van het verspreidingsgebied. Zwaartepunt van het broedgebied ligt in Noorwegen, Zweden, Finland  en Rusland tot aan Moskou. In de winter is het een talrijke overwinteraar met tot 100.000 vogels.

Bron: Vogelbescherming


vrijdag 27 november 2020

Groene vliegjes

Planten en insecten, ultieme combinatie en wat een diversiteit. 'Never a dull moment' zoals ze dat in Engels zeggen. Een warme avond in een van de leukste gebieden rondom Deventer was er zo één dat je ogen tekort komt. Het groene vliegje zoals hieronder afgebeeld is best een opvallende verschijning. 

Kleine moeraswapenvlieg (Oplodontha viridula)

Er zijn er 3 die groen zijn en veel op elkaar lijken, de Kwelmoeraswapenvlieg (nog niet in NL aangetroffen) en de Veenmoeraswapenvlieg, welke een slag groter is en een breder donker gekleurde vlek op het achterlijf heeft.  
De Kleine moeraswapenvlieg komt over heel Nederland in voor, mits voldaan is aan de voornaamste eis; een nat biotoop, zoals moerassen, weilanden met sloten, kwelders en rivierdalen. 

In het Engels word deze vlieg de 'Gewone groene kolonel' (Common green colonel) genoemd. Ook al kan dat groen nauwelijks opvallen omdat het tegen het wit aan zit. De larven van deze vlieg leven in ondiep stilstaand water. Op https://en.wikipedia.org/wiki/Oplodontha_viridula is een filmpje van een larve te zien.

woensdag 18 november 2020

Kraters op boerenwormkruid

Boerenwormkruid (Tanacetum vulgare) nam ik altijd, zeg maar voor lief. Ik zag het, registreerde het als er een KM Hok gestreept werd en dat was het dan. Over km hokken gesproken, als je kijkt naar de verspreiding dan is te zien dat Nederland behoorlijk uniform voorzien is van Boerenwormkruid.
Afgelopen zomer ben ik eens goed naar die bloemen gaan kijken en dan met name naar de insecten die allemaal op een of andere manier geassocieerd zijn met Boerenwormkruid. Werkelijk wat een weelde, erg leuk, diverse soorten wantsen daarop gezien en tot mijn verbazing groene kratertjes.

Boerenwormkruid met diverse 'kratertjes' van de Gewone boerenwormkruidgalmug


Het bestaan van gallen is mij natuurlijk bekent, echter daar had ik hier niet zo heel snel aan gedacht. Zeker niet omdat ze zo mooi met ingesneden randen bovenop een bloemhoofdje zitten. Op andere momenten heb ik minder mooi gevormde gezien die duidelijk wat meer doen denken aan een gal. Het vergde toch wel even zoeken en beeldherkenning door waarneming.nl hielp om erachter te komen dat deze vergroeiing door een mug wordt veroorzaakt. 
Het is overigens een vergroeiing die ook kan optreden op de bladeren of stengeldelen van Boerenwormkruid. Een hele mooi serie foto's daarvan is te vinden op de site bladmineerders.nl.

Het is zelfs een van de gallen geworden die als eerste de gal van de week is geworden dit jaar op het forum van waarneming.nl. Bekijk deze link maar eens.  Uitzonderlijke observatie op deze pagina is dat de Gewone boerenwormkruidgalmug het liefst droge voeten heeft. In ieder geval is mij opgevallen dat ik ze best vaak zie eigenlijk.



zaterdag 3 oktober 2020

Prachtige schubsnipvlieg

Ik beschouw mezelf totaal niet als vliegenspecialist. Wil niet zeggen dat ik het niet leuk vind om zogenaamde 'leuke vliegen' te fotograferen omdat ik dan gewoon benieuwd ben wat het is. 

Prachtige schubsnipvlieg (Chrysopilus splendidus)

Een lekkere avond ergens in juli zoals we er dit jaar velen hebben gehad met veel activiteit van insecten. Beetje struinen, camera in de aanslag en hé een leuke vlieg, mooie patronen op achterlijf en vlekjes op de vleugels. Ik had inmiddels al kennis gemaakt met de Gewone schubsnipvlieg, één van de vele snipvliegen die ons land rijk is en dacht ook direct aan deze groep.
Zoals al mijn waarnemingen die valideerbaar zijn werd ook deze geplaatst op waarneming.nl. Hier kwam ook de Gewone schubsnipvlieg als meest waarschijnlijke kandidaat naar voren. Waarnemingen met foto's worden als het kan vrij snel gevalideerd. Een enthousiaste reactie, zoals bij de waarneming is te lezen, van de validator gaf aan dat het om de eerste gevalideerde waarneming van de Prachtige schubsnipvlieg van Nederland was. Blijkens reacties van bevriende natuurliefhebbers die wat meer kennis hebben van insecten was de soort te verwachten in Nederland. Altijd leuk natuurlijk om per ongeluk zo'n foto te maken en zeg nauw zelf, toch best een prachtige vlieg! 

Welriekend of niet?

Het antwoord op die vraag verschilt nogal van persoon tot persoon. Of het welriekend is ... Bepaald niet een goed kenmerk die dan ook in een groep tot discussie kan leiden, wat is nu lekker? Neem de Welriekende ganzevoet (Dysphania ambrosioides), een nieuwe soort voor de Gemeente Deventer. Inderdaad geen Chenopodium zoals de oplettende lezer mogelijk wel heeft gezien, maar de inmiddels opgesplitste Dysphania. Dysphania is de familie van de Beklierde ganzenvoeten. 

Deze soort is onlangs door de plantenwerkgroep op de strandjes van de Veenoordkolk gevonden. Tot voor kort vooral in het zuiden aangetroffen. Door klimaatverandering wordt de soort steeds noorderlijker aangetroffen en sinds 2020 dus ook in Deventer. 

Habitus Welriekende ganzenvoet
Het is altijd bijzonder om een soort tegen te komen die je nog niet kent. Hoe gaat dat dan in zijn werk. als eerste herken je de betreffende plant niet. Ook niet na gedegen alle kenmerken in je opgenomen te hebben. Als dan andere leden van de groep de soort ook niet kennen begint het determineren op basis van de kenmerken. Habitus, bloemen, bladeren en .. in dit geval ook geur. Dat was al snel vrij duidelijk. Behoorlijk geurend.

Bloeiwijze Welriekende ganzenvoet
Die bladeren en bloemen gaven al vrij snel de richting aan van een ganzenvoet. Druifkruid was de eerste gedachte, een soort die wel bekend was, maar nooit gezien. De sleutel erbij en dan is de combinatie van kenmerken en vooral die citroenachtige geur overduidelijk. Welriekende ganzenvoet. Hoewel, welriekend... Daar verschilden de meningen behoorlijk over. Aandachtig ruiken en ja er was wel iets van een citroengeur aanwezig, maar lekker ...

In de Heukels' 24ste editie, verspreidingsatlas en waarneming.nl wordt de soort niet verder uitgesplitst in ondersoorten. In de zojuist uitgekomen natuur.flora wordt de soort wel uitgesplits in ondersoorten en wel op basis van de bezetting met schutbladen:
  • bloeiwijze tot aan de top met schutbladen, D. ambrosioides ssp. ambrosioides
  • bloeiwijze tot de helft met schutbladen, D. ambrosioides ssp. anthelmintica
Op basis van dat onderscheid mag je dan concluderen dat het de ondersoort ambrosioides betreft. Dit jaar overigens niet verder noordelijk gevonden dan Deventer, wat dan weer een bijzonder weetje is. 

Gerrit

zaterdag 11 juli 2020

Kattenstaartdikpoot

 
In diverse gebieden rondom Deventer komt Grote kattenstaart (Lythrum salicaria) voor. Bepaald geen zeldzame plant, zie https://www.verspreidingsatlas.nl/0785. De Grote kattenstaart is waardplant voor diverse soorten, waaronder de Kattenstaartdikpoot (Melitta nigricans). Een wilde bij dus en niet direct heel algemeen, ondanks het feit dat de verspreiding van Grote kattenstaart vrij groot is. Behalve Grote kattenstaart is ook de nestgelegenheid van belang.
Uit het kaartje van waarneming.nl is op te merken dat op 11 juli 2020 voor het eerst in 8 jaar de Kattenstaartdikpoot in Deventer (in waarneming.nl) weer is vastgelegd, of beter, er is voor het eerst in 8 jaar naar gekeken. Een waarnemerseffect dus, ofwel er is niet goed gekeken naar deze soort, of ... en dat is één van de redenen er wordt te snel gemaaid, waardoor de Grote Kattenstaart niet voldoende tot bloei kan komen en er onvoldoende voedsel is voor de superspecialist die de Kattenstaartdikpoot is. 

In dit geval zijn mannetjes gefotografeerd, Deze zijn geelbruin van kleur, de vrouwtjes hebben een grijze beharing. 
Omdat het stuifmeel van de Grote kattenstaart groen is, is ook na verzamelen door de vrouwtjes het pollenkorfje aan de achterpoten groen gekleurd.

De mannetjes zitten op de voedselplanten te wachten op de vrouwtjes en slapen er zelfs. Eigenlijk kan het dus niet missen, vind je een grote op een zandbij gelijkende bij op Grote kattenstaart, dan is dat zeer waarschijnlijk een Kattenstaartdikpoot. Tegelijkertijd weet je dan dat ook het beheer in orde is, zodat deze soort zich daar kan handhaven. Op zoek naar die dikpoten dus en laat uw goedkeuren horen aan de beheerder. 

Bron:





zaterdag 20 juni 2020

Vlinders op de wolfsmelk

De natuur zit toch zo ontzettend mooi in elkaar. Dat hoef ik de meeste lezers niet te vertellen. Veel soorten hebben een zo innige relatie met elkaar dat je zelfs de soort kunt herkennen als je de waardplant kent. Op zich is dat niet vreemd, maar voor de volgende soort zijn er maar 2 andere mogelijkheden om twee soorten uit elkaar te houden en dat is via genitaalonderzoek en feromonen. Tja... dat eerste gaat mij persoonlijk gaat dat wat ver, dat tweede zou ik best eens leuk vinden om te doen, maar ja waar haal je feromonen vandaan. Maar de planten ken ik, dus dan ken ik ook de soort, maar dat wist ik pas toen ik ging lezen hoe het nu eigenlijk zit met die 2 soorten Wolfsmelkwespvlinders!! Eerste even Wespvlinders. Dat is een familie van nachtvlinders (de Sesiidae) die in onze contreien allemaal overdag actief zijn en niet heel vaak worden gezien. Deze leden van deze familie zijn endofagen, ofwel leven in een waardplant (planten in dit geval).

Het hele verhaal over deze wespvlinders en de 2 soorten. Tijdens één van de veldbezoeken van de KNNV Deventer zag ik een raar vlindertje op een bloem van een Zilverschoon. Ik zag direct dat het een wespvlinder was, want doorzichtige vleugels, maar dan? Er zijn er nogal wat namelijk, zie voor de in Nederland bekende soorten de site van waarneming.nl
Wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia tenthrediniformis)

Boekje erbij, ja, moet een Wolfsmelkwespvlinder zijn. De hulp van waarneming.nl geeft aan Schijnwolfsmelkwespvlinder. Hé, wacht even. Die is superzeldzaam. Verder lezen, o.a. op de sites die als bron zijn meegegeven. Vooral de 'biomics' van projects.biodiversity.be is echt aan te raden. Zeer uitgebreid, ook over het gedrag wat ik een aantal dagen later heb kunnen observeren. De Wolfsmelkwespvlinder vliegt rustig van bloem naar bloem en laat zich rustig observeren. De schijn versie van deze vlinder is juist super onrustig en laat zich niet zo heel goed zien.

Hoe zit dat nu met de zekerheid van het antwoord zonder feromoononderzoek of genitaalonderzoek. 100% zekerheid is er niet natuurlijk. Echter de Schijnwolfsmelkwespvlinder heeft als waardplant Cipreswolfsmelk (Euphorbia cyparissias) en die komt in dat specifieke gebied niet of nauwelijks voor (dichtsbijzijnde bekende plaats is in de buurt van het pontje bij de Duursche waarden). Heksenmelk (Euphorbia esula) daarentegen staat er in overvloed en Wolfsmelkwespvlinders ook overigens. Verder is het inderdaad zo dat de vlinders rustig rondvliegen en goed te bekijken (en fotograferen) zijn. 
 
Wolfsmelkwespvlinder op Heksenmelk

Wolfsmelkwespvlinder op Heksenmelk

Kijk dus, als je Heksenmelk ziet ook eens of je deze bijzondere vlindertjes ziet, ze zijn ongeveer 1 cm groot, dus niet heel erg groot, maar wel opvallende verschijningen.

Bronnen: