Aardsterren

Oktober en tijd voor Tamme kastanjes. Heerlijk, rauw zoals ik dat gewend ben.
Ten zuiden van Nederland zijn ze er gek op, in een potje, bij wild of als taart; marron; châtaignier ; châtaignier commun heten ze dan.

Feitelijk mag het niet meer, kastanjes rapen, je bent immers van het pad. Het allergrootste nadeel is dat je dan nogal wat mist. Zoals aardsterren. Toch wel een van mijn favorieten onder de paddenstoelen. De groep is gemakkelijk herkenbaar vanwege hun bijzondere uiterlijk. Op allesoverpaddenstoelen.nl staat een mooie uitleg hoe het uiteen buigen van een deel van het vlies van deze buikzwammen werkt.

Gekraagde aardster (Geastrum triplex)

Gekraagde aardster (Geastrum triplex)

De gekraagde aardster is een algemene soort en vooral te vinden op plekken met een matig vochtige tot droge bodem, veelal in bossen.

Gerrit Hendriksen

Oranje springzaad

Oranje springzaad (Impatiens capensis)

Soms dan gebeurd het dat je weet dat een soort bestaat maar hem nog nooit gezien hebt. Gisteren gebeurde mij dat. Ik had een paar maanden geleden de zoekkaart springzaden van het FLORON gedownload en gelezen. Naast het enige inheemse springzaad Groot springzaad (Impatiens noli-tangere) komen er nog minstens 6 andere soorten voor, waaronder de welbekende Reuzenbalsemien (Impatiens grandulifera). Daarnaast waren in ieder geval nog Klein springzaad (Impatiens parviflora) en Tweekleurig springzaad (Impatiens balfourii) bij mij bekend.
Tja en dan loop je maar weer eens een route die je al 10-tallen keren hebt gedaan en sta je ineens oog in oog met een die je alleen van een plaatje kent. In dit geval dus Oranje springzaad (Impatiens capensis). Altijd heb ik wel iets van een camera bij me, maar deze keer dus niet (gelijk gestraft dus). Dat maakte het natuurlijk wel mogelijk om op een heel mooi moment op een zonnige ochtend en na een koude nacht nog eens te gaan kijken.

Oranje springzaad

Mooi licht en dauwdruppeltjes, een prachtige soort. Ik moet zeggen die springzaden zijn sowieso wel fotogenieke planten. Zoals gezegd, Groot springzaad (o.a. te vinden op landgoed de Bannink) is een inheemse soort. Op Oranje springzaad na, komen de overige springzaden uit Azië. Oranje springzaad vind zijn oorsprong in Noord-Amerika, zie ook het verspreidingskaartje op de site wilde-planten.nl.

Vermeldenswaardig is tevens de wetenschappelijke naam, Impatiens is gelijk aan ongeduldig. De Nederlandse naam verwijst daar ook naar, springzaad. De zaden worden bij rijpheid gekatapulteerd na aanraking, wat tevens ervoor zorgt dat een aantal van de springzaden een invasief karakter hebben (Reuzenbalsemien en Bont Springzaad) (Bronnen: Wilde-planten.nl en verspreidingsatlas.nl).

Een kennis van mij wees mij er overigens op dat de zaden van Reuzenbalsemien uitstekend te eten zijn. Rauw smaakt het nootachtig (probeer maar eens (alleen de zaden, niet het omhulsel)), geroosterd kan het als decoratie worden gebruikt, zie ook volgend recept. Ook hier geldt "If you can't beat them, eat them". 

Gerrit Hendriksen

Tandzaden

Riviertandzaad (Bidens radiata)

Tandzaden zijn nazomer bloeiers. Als de dagen weer korter worden gaat deze soort bloeien. Ze zijn nu dan ook op zijn mooist. Door de ligging van Deventer zijn verschillende soorten te vinden. Veerdelig tandzaad (Bidens tripartita), Knikkend tandzaad (Bidens cernua), Zwart tandzaad (Bidens frondosa) en het aan de rivieren gebonden nogal zeldzame Riviertandzaad (Bidens radiata). 

De naam doet al vermoeden dat de zaden nogal karakteristiek zijn en dat klopt ook. De meeste composieten hebben een pappus van haren. De pappus is goed te zien als de zaden van de paardenbloem rijp zijn om verspreid te worden door de wind, het zogenaamde parapluutje is de pappus. 

Tandzaden hebben een pappus van 2-4 tanden! Dus even wat anders dan een parapluutje zeg maar. Op de zadenbank van de Rijks Universiteit Groningen is goed te zien wat de verschillen zijn tussen de verschillende soorten tandzaad. 

Op dit moment staan rondom de Veenoordkolk en de Teugse kolk de hierboven genoemde tandzaden volop te bloeien, dus ook de zeldzame riviertandzaad.

Knikkend tandzaad (Bidens cernua)

Veerdelig tandzaad (Bidens tripartita)

Gerrit Hendriksen

Engelse alant

Engelse alant (Inula brittanica) is niet direct een naam waarbij je aan een plant denkt. Het is er wel één en één uit een geslacht waarbij de Nederlandse namen nogal uitzonderlijk zijn, Donderkruid bijvoorbeeld, of Griekse alant.

Engelse alanten langs de IJssel

Volop te zien op het moment in de uiterwaarden en vooral dicht bij de rivier. De soort is hoofdzakelijk gebonden aan de grote rivieren in Nederland. Dat is heel goed te zien op het verspreidingskaartje. In tegenstelling tot wat zijn naam doet vermoeden komt de soort vrijwel niet voor in het Verenigd Koninkrijk.

Engelse alanten in de uiterwaarden bij Deventer

Het bijzondere van de plant is dat de bloemen polygaam zijn. Ofwel er zijn bloemen met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen en bloemen met alleen mannelijke of alleen vrouwelijke geslachtsorganen.

De soort is gebonden aan gebieden die voedselrijk zijn en periodiek overstromen. Dat verklaart direct zijn zeldzaamheid in Nederland in het algemeen. Echter rondom Deventer en in het gehele rivierengebied komen deze condities nog al eens voor.

Gerrit Hendriksen

Sponzen in het bos

Al een aantal jaar fiets ik langs een stukje bos tussen Deventer en Bathmen en altijd staat daar wel een Grote sponszwam in deze tijd van het jaar.

Grote sponszwam (Sparassis crispa)

Ik weet verder niet al te veel van paddenstoelen en de informatie die ik heb die haal ik dan gewoonlijk van internet. Tot mijn verbazing is het merendeel van de zoekresultaten gerelateerd aan eten. Nu ben ik daar ook een groot fan en volgens de literatuur heeft de sponszwam een nootachtige smaak en een zoete geur. Ik heb hem niet geprobeerd overigens. 

De grote sponszwam komt voor op zandgrond in open bossen aan de voet van boomstammen en op stompen van naaldbomen, vooral op grove den. Verder komt ze voor op larix, fijnspar en douglasspar (Bron: dbpedia.org). Dat is overigens ook heel goed te zien aan het verspreidingskaartje op verspreidingsatlas.

Gerrit Hendriksen

Groen kleedje

Kaal breukkruid

Als plantenwerkgroep besteden we regelmatig aandacht aan het stedelijk gebied. Hier is altijd wel wat te vinden, van zeer gewoon tot zeer bijzonder of zelfs nieuw voor de stad. Bijzonder en waar ik zelf altijd blij van wordt zijn de vondsten van Kaal breukkruid, Herniaria glabra. Eigenlijk weet ik niet zo goed waarom ik het zo bijzonder vind, mogelijk omdat het stand houd tussen de stenen waar gewoon verkeer over heen rijd (geen drukke wegen natuurlijk, maar wel in de straatjes in de woonwijken, waar nog klinkers liggen). Mogelijk ook vanwege die opvallende groen gele kleur en de wonderlijke groeipatronen. Op sommige tuinwebsites wordt het ook wel 'Green Carpet' genoemd.

Kaal breukkruid is een redelijk zeldzame plant en is gebonden aan de zandige delen van de rivieren en tevens te vinden in de Urbane delen van Nederland. In het Urbane deel van Nederland is het vooral te vinden tussen de straatklinkers en stoeptegels op matig voedselrijk zand wat 's zomers droog is.
Vooral van dichtbij mooi om naar te kijken, maar daarvoor moet je wel door de knieën en erger, met je neus tegen de tegels.

Kaal breukkruid als Green Carpets

Kaal breukkruid in detail

Ooit stond, voordat het terrein "verbeterd" werd, op het Pothoofd tussen de 'kinderkopjes' massaal breukkruid. Echter als je goed kijkt, dan vind je het in heel veel straten, vooral in de gebieden met wat oudere bestrating. Opvallend genoeg niet of nauwelijks in de nieuwere wijken/nieuwe bestrating. Afwijkend aan deze observatie vormen de parkeerplaatsen tussen het spoor en de Handelskade. Daar zijn soms prachtige exemplaren te vinden op de plekken die niet al te vaak worden gebruikt. Erg mooi om daar deze soort in volle glorie te zien.

Molekuul structuur van herniarine (National Center
for Biotechnology Information. PubChem
Compound Database; CID=10748,
https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10748
(accessed Aug. 7, 2017).)

Een paar feitjes over Breukkruid:

• Natuurlijk bestaat er  ook een Behaard breukkruid (Herniaria hirsuta), toch eens goed kijken
• Anjerachtige (Caryophyllaceae)
• het bevat 7-Methoxycoumarin / 7-O-Methylumbelliferone / Ayapanin / Herniarine / Methyl umbelliferyl ether (zie afbeelding hiernaast) 
• er worden diuretische eigenschappen aan toegekend
• tevens werd het gebruikt bij, jawel breuken

Naaldjes die houden van moeras

Habitus van Naaldwaterbies met Heelblaadjes

Erg graag kom ik bij de Veenoordkolk. Al was het maar om die mooie vergezichten over de IJssel. Oké, die A1 maakt het net wat minder prettig, maar vaak maken de waarnemingen die er te doen zijn een hoop goed.
Laatst was ik er weer eens en toen vroeg ik me af wat die kleine sprietjes met dat grasachtige uiterlijk toch eigenlijk zouden zijn.
Ik op de knieen en zie tot mijn vreugde een aantal bloemen, Dat kan niet missen, een bies. De flora erbij en ik kom uit op Naaldwaterbies. Eigenlijk kan het niet missen, ik geloof niet dat er plantjes zijn met een stengeldiameter van nog minder dan een 0.5 mm dik.

Bloeiwijze Naaldwaterbies

Het meest in het oog vallende 'detail' van deze soort zijn de grote matten die het vormt van heel fijn gras. In de nazomer lijkt het wel of er zakken met graszaad op willekeurige plekken worden uitgestrooid. Naaldwaterbies (Eleocharis acicularis) groeit in moerassen, aan waterkanten en in stromende of stilstaande wateren, vooral op plaatsen waar voedselrijk water in contact komt met voedselarm water (of bij situaties waar het juist andersom is. Naaldwaterbies is redelijk algemeen en is eigenlijk alleen niet in het noordelijke zeekleigebied en in het uiterste zuiden van Zuid-Limburg te vinden (Bron: verspreidingsatlas)

De titel van deze blog is vrije vertaling van de wetenschappelijke naam van Naaldwaterbies, Eleocharis acicularis. Eleocharis komt van het Griekse elos (moeras) en chairo (houden van). Acicularis betekent met naaldjes of naaldvormig. (Bron Wilde-Planten.nl). 

Gerrit Hendriksen